Historia zaczyna się w rodzinie…

Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu (MDSM), Fundacja Dolnosaksońskich Miejsc Pamięci/Miejsce Pamięci Bergen-Belsen i Międzynarodowa Organizacja Pozarządowa „Fundacje Wolności” we współpracy z Fundacją im. Friedricha Eberta Przedstawicielstwo w Polsce zaprosiły do udziału w pierwszej edycji polsko – niemiecko – ukraińskiego projektu „Historia zaczyna się w rodzinie…” 22 młodych ludzi z Polski, Ukrainy i Niemiec, którzy interesują się historią II wojny światowej oraz społeczną pamięcią o tych wydarzeniach, chcieliby przeprowadzić badania na temat losów własnych rodzin przed, podczas i po II wojnie światowej oraz przekazywania pamięci o tych wydarzeniach w rodzinie i gotowi są podzielić się zebranymi doświadczeniami na forum grupy.

Podczas projektu obejmującego kilkudniowe warsztaty w Niemczech (sierpień 2015 r.), w Polsce (październik 2015 r.) i na Ukrainie (marzec 2016 r.) temat rodziny i historii będziemy rozważać wspólnie z dwóch perspektyw: roli rodzin w historii oraz roli historii w rodzinie .

Od 23 do 29 sierpnia 2015 roku trwała pierwsza część projektu. Seminarium miało miejsce w malowniczej wiosce Oldau w Niemczech, niedaleko dawnego obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen. Cała nasza grupa mieszkała w Domu im. Anny Frank . Wspólne spotkanie i pracę rozpoczęliśmy od wzajemnego zapoznania się w kontekście naszych biografii, rodzin i krajów, z których pochodzimy. Kolejne zajęcia miały na celu przygotowanie nas do wizyty w Miejscu Pamięci Bergen-Belsen – wspólnie obejrzeliśmy i dyskutowaliśmy o filmie dokumentalnym „Waitig for the Homeland”, opowiadającym o losach Toni i Josefa Dreilingerów, wyzwolonych w obozie Bergen-Belsen. Grupę polską po terenie Muzeum i Miejsca Pamięci oprowadzał dr Karl Liedke, który zwrócił naszą uwagę na losy polskich jeńców wojennych oraz żydowskich i nie-żydowskich więźniów obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen. Wiele nowych informacji a także wzruszeń dostarczyły nam warsztaty w oparciu o pisemne i filmowe świadectwa Ocalałych, które gromadzone są regularnie w Archiwum Bergen-Belsen. W ramach warsztatów na temat historii mówionej, poznawaliśmy techniki prowadzenia wywiadu i uczyliśmy się je stosować, aby podczas drugiej części projektu w Polsce, na forum grupy, podzielić się informacjami i doświadczeniami zebranymi podczas badań nad naszymi historiami rodzinnymi.

W październiku spotkamy się na drugiej części projektu w MDSM Oświęcim. Odwiedzimy były obóz zagłady i koncentracyjny Auschwitz-Birkenau, zajmiemy się zagadnieniem, o czym i jak w naszych rodzinach prowadzony jest dialog międzypokoleniowy na temat historii oraz w jaki sposób powstaje świadomość historyczna. Szczególną uwagę poświęcimy losom rodzin żydowskich, deportowanych do Auschwitz, z których większość została tu zamordowana. Poprzez odkrycie różnych historii rodzinnych ukażemy, jak poszczególne pokolenia w Polsce, Niemczech i na Ukrainie pamiętają o przeszłości, jakie podobieństwa i różnice pojawiają się w obrębie danego kraju i pomiędzy krajami.

Wiosną 2016 roku planujemy kolejne spotkanie na Ukrainie. Poznamy miejsca pamięci we Lwowie oraz w oparciu o różnorodne źródła losy rodzin dotkniętych skutkami niemieckiej i sowieckiej polityki okupacyjnej oraz nazistowskiej zagłady w Europie. Efekty wspólnej pracy zostaną opracowane i udostępnione szerszej publiczności na przygotowanej przez uczestników i zespół prowadzący stronie internetowej.

Jak wyglądał tydzień seminaryjny w Niemczech oczami polskich uczestniczek i uczestników…

Podróż do Niemiec była dla mnie bardzo ciekawym doświadczeniem. Owszem, była trochę męcząca, ale świetnie się bawiliśmy rozmawiając ze sobą.

Ogromnym, a zarazem pozytywnym zaskoczeniem był dla nas przydział pokoi. Zmęczeni po długiej podróży dowiedzieliśmy się, że powinny być one dzielone przez uczestników pochodzących z różnych krajów. Dzięki temu mogliśmy się lepiej zintegrować, a tym samym podszkolić nasz angielski.

Nadszedł czas na warsztaty, których tematyka nie była łatwa i przyjemna.

Przeżyliśmy chwile pełne refleksji, mieliśmy czas na zastanowienie się nad wyborami i motywacją ludzi, którzy przeżyli piekło na ziemi. Podczas zwiedzania miejsca pamięci Bergen-Belsen poznaliśmy kilka takich historii, które wywarły na nas duże wrażenie, pomogły wyobrazić sobie realia życia w czasie wojny. Wspólnie wymienialiśmy się swoimi doświadczeniami, poglądami, obserwacjami. Zdobywaliśmy wiedzę w nietypowy i ciekawy sposób, np. podczas prezentacji przygotowanej przez Dianę Gring, która zajmuje się przeprowadzaniem wywiadów ze świadkami historii. Mogliśmy nie tylko poznawać dzieje II WŚ w niekonwencjonalny sposób, ale też dowiedzieć się wiele o trzech różnych krajach od siebie nawzajem.

Może trudne tematy w pewnym sensie pomogły zbudować więź między nami, ponieważ przez ten krótki okres czasu zdążyliśmy zawiązać obiecujące przyjaźnie. Przełomowym momentem był dla nas wszystkich wieczór ukraiński zorganizowany 24 sierpnia z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy.

Nigdy nie zapomnę fascynującego ukraińskiego wieczorku, kiedy robiliśmy tradycyjne lalki. Atmosfera, jaka panowała wśród nas, pozwoliła rozluźnić się w czasie przeznaczonym na integrację i rozrywkę. Zapoznaliśmy się wtedy z obyczajami i językiem, nauczyliśmy się tańczyć belgijkę, śpiewać polskie piosenki i wznosić ukraiński toast!

Wyjazd do Niemiec był dla mnie okazją nie tylko do lepszego poznania historii, odwiedzenia byłego obozu Bergen-Belsen, nabycia umiejętności przeprowadzania wywiadu, ale przede wszystkim do nawiązania nowych przyjaźni. Ludzie, których poznałam, pochodzili z trzech różnych państw, jednak wiele nas łączyło, bardzo szybko nawiązaliśmy nowe znajomości i zintegrowaliśmy się. Najmniejszego problemu nie stanowiła nawet bariera językowa czy drobne różnice kulturowe.

Niesamowite było spotkanie młodzieży z obcych państw o bardzo podobnej, lecz nieidentycznej kulturze. Cieszę się, że poznałem tak wielu wspaniałych, pozytywnych ludzi, z którymi codziennie spędzałem miło czas. Te chwile na długo pozostaną w mojej pamięci. Z niektórymi, pomimo zakończenia pierwszej części projektu, cały czas jesteśmy w kontakcie.

Wszyscy doskonale czuliśmy się w swoim towarzystwie. To zgranie najbardziej uwidoczniło się w ostatnim dniu: gdy po sympatycznym wieczorze i wspólnym grillowaniu wróciliśmy do pokojów, nikt nie miał ochoty pójść spać. Każdy chciał jeszcze spędzić wspólnie jak najwięcej czasu. Miłym zaskoczeniem był fakt, że seminarzyści z Niemiec nie spali całą noc, aby się z nami pożegnać, pomimo tego, że wyjeżdżaliśmy bardzo wcześnie rano. Opuściliśmy Oldau pełni nowych wrażeń, znajomości i z nadzieją, by miesiące do następnego spotkania minęły nam jak najszybciej…

Trzy różne kraje, cztery różne języki, 22 osoby, po części tak różne, po części tak podobne. Każdy ze swoim własnym pierwiastkiem indywidualności, swoim talentem. Razem jednak stworzyliśmy piękną, harmonijną całość.

Co do jednego wszyscy są zgodni: nie mogą doczekać się kolejnego spotkania.

Międzynarodowy projekt „Historia zaczyna się w rodzinie…” to wydarzenie, które na długo pozostanie w mojej pamięci. Ten tydzień był najlepszym tygodniem moich wakacji. Bardzo chętnie bym tam wrócił. Niezmiernie się cieszę, że wizyta w Niemczech to dopiero pierwsza część projektu i z moimi nowymi znajomymi spotkam się ponownie w Oświęcimiu, a potem we Lwowie.

Czym cały wyjazd zaowocował? Dowiemy się już końcem października, w czasie trwania drugiej części projektu w MDSM, gdzie uczestnicy zaprezentują swoje zadanie domowe – wywiad dotyczący losów własnej rodziny podczas II wojny światowej.

Tekst: Barbara Boba, Paulina Bożyk, Agnieszka Kawczak, Dominika Pituła, Aleksandra Płonka, Jakub Gomółka, Jakub Kamieniarz, Łukasz Kowalski, Grzegorz Rusek, Elżbieta Pasternak.

Koordynacja i prowadzenie projektu: Elżbieta Pasternak (Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu), Daniel Seifert (Fundacja Dolnosaksońskich Miejsc Pamięci/Miejsce Pamięci Bergen-Belsen), Oleksa Stasevych, Halyna Bunio, Oleh Ovcharenko (Międzynarodowa Organizacja Pozarządowa „Fundacje Wolności”).

Projekt jest finansowany przez Polsko-Niemiecką Współpracę Młodzieży i Fundację im. Friedricha Eberta Przedstawicielstwo w Polsce.